ประวัติศาสตร์การปกครองของอิหร่าน

ประวัติศาสตร์การปกครองของอิหร่านมีการเปลี่ยนแปลงอย่างสุดขั้ว จากอาณาจักรเปอร์เซียที่ยิ่งใหญ่ในอดีต สู่ระบอบกษัตริย์ที่พยายามทันสมัยตามแบบตะวันตก และลงเอยด้วยระบอบ สาธารณรัฐอิสลาม ที่ใช้กฎหมายศาสนาควบคู่กับการเมืองในปัจจุบัน ขอสรุปแบ่งเป็น 3 ช่วงเวลาหลัก ดังนี้

1. ยุคจักรวรรดิและกษัตริย์ (โบราณ - ค.ศ. 1925) อิหร่านหรือ "เปอร์เซีย" มีประวัติศาสตร์ยาวนานหลายพันปี ปกครองด้วยระบอบกษัตริย์ (Shah) มาโดยตลอดยุคทองของเปอร์เซีย: เริ่มตั้งแต่จักรวรรดิอะคีเมนิด (Cyrus the Great) จนถึงจักรวรรดิซัสซาเนียน ซึ่งเป็นมหาอำนาจของโลกโบราณการเข้ามาของอิสลาม ในศตวรรษที่ 7 เปอร์เซียถูกอาหรับพิชิตและเปลี่ยนมานับถือศาสนาอิสลาม แต่ยังคงรักษาวัฒนธรรมและภาษาเปอร์เซียไว้ได้ ราชวงศ์ซาฟาวิด (Safavid) เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ประกาศให้ นิกายชีอะห์ เป็นศาสนาประจำชาติ ซึ่งกลายเป็นรากฐานของอัตลักษณ์อิหร่านจนถึงปัจจุบัน

2. ยุคราชวงศ์ปาห์ลาวี (ค.ศ. 1925 - 1979) เป็นยุคสุดท้ายของระบอบกษัตริย์ก่อนการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่การปฏิรูปสู่ความทันสมัย พระเจ้าชาห์ เรซา และต่อมาคือ พระเจ้าชาห์ โมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวี พยายามเปลี่ยนอิหร่านให้เป็นประเทศอุตสาหกรรมและมีความเป็นตะวันตก Westernization การปฏิวัติขาว White Revolution มีการปฏิรูปที่ดิน ให้สิทธิสตรี และพัฒนาการศึกษา แต่อำนาจการตัดสินใจยังรวมศูนย์อยู่ที่กษัตริย์ ซึ่งเป็นยุคที่อิหร่านมีการพัฒนาอย่างก้าวกระโดด และ มีเสรีภาพมากกว่า อิหร่านในยุคการปกครองของปัจจุบัน แต่ก็ยังมีความขัดแย้งในประชาชนบางกลุ่มที่มองว่าพระเจ้าชาห์เป็นหุ่นเชิดของอเมริกา และการพัฒนาที่รวดเร็วเกินไปทำให้เกิดช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจน รวมถึงการปราบปรามผู้เห็นต่างอย่างรุนแรง

3. ยุคสาธารณรัฐอิสลาม (ค.ศ. 1979 - ปัจจุบัน) เกิดจาก การปฏิวัติอิหร่าน (Islamic Revolution) ในปี 1979 นำโดย อยาตุลเลาะห์ โคมัยนี้รูปแบบการปกครอง เป็นระบบที่ผสมผสานระหว่าง ศาสนจักร และ ประชาธิปไตยแบบจำกัด ผู้นำสูงสุด (Supreme Leader) เป็นตำแหน่งที่มีอำนาจเด็ดขาดที่สุด ดูแลกองทัพ นโยบายต่างประเทศ และมีอำนาจเหนือรัฐบาล (ปัจจุบันคือ อยาตุลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี) ประธานาธิบดี มาจากการเลือกตั้งของประชาชน แต่ต้องผ่านการคัดกรองคุณสมบัติจากสภาผู้ทรงคุณวุฒิทางศาสนา ทำหน้าที่บริหารประเทศภายใต้กรอบที่ผู้นำสูงสุดวางไว้ซึ่งบุคคลที่มีอำนาจสูงสุดนั้น คือ ผู้นำสูงสุด supreme leader การปกครองของอิหร่านในปัจจุบันยังเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์ในเรื่อง สนับสนุนกลุ่มก่อการร้ายบ้างกลุ่ม และ เคยก่อเหตุก่อการร้ายที่ประเทศไทยมีการลอบสังหารวางระเบิดทูตอิสราเอลในปีพ.ศ. 2555

ทั้งการปกครองของอิหร่านใน ปัจจุบันเต็มไปด้วยการกดขี่และปราบปรามผู้เห็นต่างทางการเมือง แต่ได้ข่าว ณ ปัจจุบัน ได้มีการลุกฮือ ของประชาชนในการต่อต้านการกดขี่ของการปกครองของผู้นำสูงสุดในอิหร่าน ณ ปัจจุบัน ทั้งการล้มเหลวในการบริหารเศรษฐกิจ อัตราเงินเฟ้อที่สูงเป็นอย่างมาก และ ปัญหาที่อิหร่านต้องเผชิญ ณ ปัจจุบัน